TL;DR: Uit de Newcom Werkgeluk Benchmark 2026 (n=16.176) blijkt dat Gen Z het laagste werkgeluk heeft van alle generaties in Nederland. De meeste analyses richten hun advies op werkgevers. Dit artikel kijkt naar de andere mogelijke oorzaak, een verkeerde beroepskeuze, en naar wat je daar zelf aan kunt doen.
De cijfers: Gen Z is vaker ongelukkig en zoekt vaker een andere baan
De Newcom Werkgeluk Benchmark 2026 is gebaseerd op onderzoek onder 16.176 werkenden in Nederland, en daaruit komt Gen Z naar voren als de generatie met het laagste werkgeluk. Babyboomers zijn in 2026 zelfs gelukkiger in hun werk dan het jaar daarvoor. Gen Z staat aan het andere uiteinde en is vaker actief op zoek naar een andere baan, of overweegt in elk geval om van baan te wisselen.
Dat beeld is niet nieuw. In de meting van 2025 was de Employer Net Promoter Score (E-NPS) al negatief, -8. Die score geeft aan of werknemers hun werkgever bij anderen aanbevelen, en bij een negatief getal raden meer mensen hun werkgever af dan aan. Gen Z stak er in negatieve zin bovenuit, want zij bevelen hun werkgever het minst aan. De meeste winst is bij Gen Z te behalen op vrijheid, energie en werksfeer.
De betrokkenheidscijfers van ADP (People at Work 2025) laten hetzelfde zien. In de groep van 18 tot 39 jaar is 14% volledig betrokken bij het werk, bij 40 tot 54-jarigen is dat 20% en bij 65-plussers 25%. Hoe ouder, hoe vaker iemand dus volledig betrokken is bij zijn werk.
Zit je zelf in die groep, dan herken je deze cijfers misschien. De meeste analyses stoppen op dit punt, stellen het probleem vast en richten hun advies vervolgens op werkgevers. Wat jij zelf kunt doen, blijft onbesproken.
Generatieprobleem of beroepskeuzeprobleem: een tweede verklaring
De gangbare verklaring is dat Gen Z andere verwachtingen van werk heeft. Werkgevers moeten dan meebewegen met meer flexibiliteit, groeipaden en een betere werksfeer. Voor een deel van de gevallen klopt dat.
Er is een tweede verklaring die in die analyses ontbreekt, en die voor een deel van de Gen Z'ers de oorzaak is. Het beroep zelf past niet bij de persoon. In de tabel verderop heet dat een beroepsmismatch.
Veel mensen van 20 tot 27 kiezen hun eerste baan of opleiding zonder te weten wat voor werkpersoonlijkheid ze hebben. Ze kiezen op salaris, studiepunten, de verwachtingen van hun ouders of een gevoel van "een goede baan". Pas na zes tot twaalf maanden merken ze dat er iets niet klopt. Ze zijn moe en ongemotiveerd, en weten niet goed waardoor dat komt.
Een deel daarvan is een levensfase-effect. Jonge werknemers zitten in een fase waarin ze zoeken, uitproberen en vaker twijfelen, en dat is normaal. Staat jouw RIASEC-profiel haaks op de functie die je uitvoert, dan helpt geen enkel werkgeversbeleid. Dan kun je flexibel werken en een goede manager hebben en toch elke ochtend met het gevoel "dit is het niet" op je werk aankomen.
Dat onderscheid maakt uit voor wat je kunt doen. Ligt het probleem bij de werkgever, dan ben je van die werkgever afhankelijk om het op te lossen. Zit het in de beroepskeuze, dan kun je het zelf aanpakken.
Een voorbeeld: Femke (geanonimiseerd)
Femke is 24 jaar, studeerde Communicatie en begon anderhalf jaar geleden als junior marketeer bij een B2B-softwarebedrijf. Het leek een goede baan, met een vast contract, een goed salaris en internationale collega's. In werkelijkheid bestaan haar dagen voor 70% uit campagnerapportages draaien en dashboards bijhouden.
Uit de gratis RIASEC-test op beroepstest.nl kwam het profiel SAE: Sociaal, Artistiek, Ondernemend. Ze haalt energie uit contact met mensen, uit creatieve vrijheid en uit het opzetten van eigen initiatieven. Haar huidige functie vraagt vrijwel alleen Conventionele en Onderzoekende vaardigheden, zoals structuur, nauwkeurigheid en data-analyse.
Haar onvrede zat er vanaf dag 1 in, omdat haar profiel en haar functie niet bij elkaar passen. Een nieuwe manager of een betere werksfeer had daar niets aan veranderd.
Hoe weet je of het aan de baan ligt of aan de beroepskeuze?
De tabel zet twee scenario's naast elkaar. Loop de vijf vragen langs en kijk welke kolom je het vaakst herkent.
| Signaal | Scenario A: omgevingsprobleem | Scenario B: structurele beroepsmismatch |
|---|---|---|
| Wanneer begon het? | Na een reorganisatie, nieuwe manager of teamwissel | Al in de eerste weken, of zelfs vóór de start |
| Herken je de taken? | Vergelijkbare taken deed je ooit wél met plezier | De taken zelf voelen vreemd, ook als alles goed gaat |
| Andere context, zelfde werk? | Dat zou anders voelen, je kunt het je voorstellen | Nee: het werk zelf is het probleem, niet de context |
| Hoe voel je je vóór het werk begint? | Moe aan het eind van een zware dag, niet structureel | Al 's ochtends, ook na een goed weekend |
| Energiegevende momenten? | Die zijn er, maar worden minder door de situatie | Nauwelijks, tenzij je buiten je functieprofiel werkt |
Herken je vooral de rechterkolom, dan past het werk zelf waarschijnlijk niet bij je profiel. De volgende stap is dan uitzoeken welk type werk wel bij je past, en pas daarna beslissen over een andere baan of opleiding.
Wat RIASEC is en waarom het voor jouw situatie telt
RIASEC is een model van de Amerikaanse psycholoog John Holland. Het beschrijft zes werkpersoonlijkheidstypen die bepalen in wat voor omgeving jij energie uit je werk haalt. Het model is wetenschappelijk getoetst en wordt gebruikt door universiteiten, loopbaancentra en overheden.
Het uitgangspunt is dat mensen die werk doen dat bij hun persoonlijkheidstype aansluit, succesvoller en tevredener zijn in hun loopbaan.
| Type | Kernomschrijving | Voorbeeldberoepen | Wat je mist in de verkeerde omgeving |
|---|---|---|---|
| R: Realistisch | Praktisch, technisch, hands-on | Monteur, elektricien, architect | Concrete resultaten, werken met handen of machines |
| I: Onderzoekend | Analytisch, nieuwsgierig, wetenschappelijk | Data-analist, wetenschapper, arts | Diepgang, intellectuele uitdaging, complexe problemen |
| A: Artistiek | Creatief, expressief, onconventioneel | Grafisch ontwerper, tekstschrijver, filmmaker | Creatieve vrijheid, ruimte voor eigen invulling |
| S: Sociaal | Helpend, communicatief, mensgericht | Leraar, maatschappelijk werker, verpleegkundige | Contact met mensen, bijdragen aan anderen |
| E: Ondernemend | Ambitieus, overtuigend, leiderschapsgericht | Manager, ondernemer, salesmedewerker | Invloed uitoefenen, leiding geven, resultaat boeken |
| C: Conventioneel | Gestructureerd, nauwkeurig, ordelijk | Administratief medewerker, accountant, planner | Duidelijke structuur, overzicht en vaste procedures |
Je profiel is een combinatie van twee of drie letters. Een profiel als SAE (Sociaal-Artistiek-Ondernemend) past het best bij functies waarin je mensen begeleidt, creatief werkt en initiatief kunt nemen, zoals trainer, communicatieadviseur of creatief directeur.
Beroepstest.nl legt jouw RIASEC-profiel naast meer dan 3.000 beroepen en berekent een fit-score tussen jouw profiel en elk beroep in de database, inclusief je huidige functie. Zo zie je in één oogopslag hoe ver wat je nu doet af staat van wie je bent.
Wat je doet als je na een jaar al vastloopt: vijf stappen
Herken je dat je vastloopt, dan zijn dit de vijf stappen, in deze volgorde.
Stap 1: Doe de gratis RIASEC-test De test duurt tien minuten, je ziet het resultaat direct en je hebt geen account nodig. Je krijgt je persoonlijkheidsprofiel op de zes RIASEC-dimensies, gratis op beroepstest.nl.
Stap 2: Vergelijk je profiel met je huidige functie Het gratis resultaat geeft je top-5 passende beroepen. Het volledige rapport (19 euro) bevat een fit-score voor je huidige baan, een top-15 alternatieve beroepen en een opleidingsadvies. Kijk daarbij of de beroepen kloppen en hoe groot de afstand is tussen jouw profiel en je huidige rol.
Stap 3: Voer het gesprek op basis van feiten Wil je een gesprek met je manager of een loopbaancoach, dan sta je sterker met de uitslag in de hand. "Mijn RIASEC-profiel is SAE en mijn huidige functie vraagt vooral IC-competenties" is een andere opening dan "ik ben niet gelukkig op mijn werk".
Stap 4: Verken de grens tussen baan wisselen en beroep wisselen Een stap naar een andere afdeling of een ander bedrijf is soms genoeg, als de kerntaken daar dichter bij jouw profiel liggen. In andere gevallen is een echte carriereswitch de enige logische stap. Bij een andere baan in hetzelfde vak verandert vooral je omgeving; bij een ander beroep veranderen de taken zelf, en dat vraagt vaak een opleiding. Die twee verschillen dus sterk in gevolgen en voorbereiding, en de fit-score in het rapport laat zien hoe ver je huidige functie van je profiel af staat.
Stap 5: Zet geen overhaaste stap Jobhoppen heeft risico's zolang het profielprobleem niet is opgelost, want je neemt het probleem mee naar de volgende baan. De test geeft je de informatie om een afgewogen keuze te maken in plaats van een impulsieve.
Gebruik de checklist hieronder als begin van je eigen analyse.
RIASEC-mismatch checklist
[ ] Ik heb de gratis beroepstest gedaan op beroepstest.nl
[ ] Mijn RIASEC-profiel is: <vul jouw profiel in, bijv. SAE>
[ ] Mijn huidige functie vraagt voornamelijk: <vul in, bijv. IC>
[ ] De fit-score tussen mijn profiel en mijn huidige baan is: <vul score in>
[ ] Een moment waarop ik wél energie had van mijn werk: <beschrijf de situatie>
[ ] Het gevoel van leegheid begon: [ ] direct (mismatch) / [ ] later (omgevingsprobleem)
[ ] Mijn volgende concrete stap is: <vul in>Eerste stap: wat je beroepstest over jouw situatie zegt
Je hoeft nu nog niets te beslissen en ook geen duur loopbaantraject te starten.
De eerste stap is weten welk type werk bij jou past, en hoe ver dat profiel af staat van wat je nu doet.
De gratis beroepstest op beroepstest.nl geeft je:
- Je persoonlijkheidsprofiel op de zes RIASEC-dimensies
- Je top-5 passende beroepen, direct en zonder account
- Een eerste indicatie of de afstand tot je huidige werk klein of groot is
Het volledige rapport (19 euro) bevat je top-15 passende beroepen, een fit-score voor je huidige baan, passende opleidingen en een actieplan. Je laat geen e-mailadres achter, er is geen tracking en je zit nergens aan vast.
Na de gratis test weet je welke drie letters bij je horen, en het rapport zet daar de fit-score van je huidige baan naast. Met die twee gegevens in de hand kun je het gesprek met je manager beginnen, of gericht zoeken naar functies die dichter bij je letters liggen. Veel 23-jarigen zetten die eerste stap nooit en blijven daardoor jaren zoeken zonder te weten waarnaar.
Bekijk ook het beroepenoverzicht met RIASEC-matches voor een eerste idee van welke functies bij jouw type kunnen passen.
