TL;DR: Scholen betalen het volledige zij-instroomtraject (tot €25.000 subsidie via DUO) en je staat direct voor de klas. Toch verlaat een deel van de zij-instromers het onderwijs binnen twee jaar weer, vaak omdat het beroep niet past bij wie ze zijn. Dit artikel helpt je die vraag beantwoorden met het RIASEC-persoonlijkheidsmodel. Wie eerst wil weten welk profiel hij heeft, doet de gratis beroepstest (10 minuten) en komt daarna terug.
Het lerarentekort verlaagt de drempel om in te stappen
In het voortgezet onderwijs stonden in 2024 meer dan 18.300 vacatures open (CBS/Voion, Trendrapportage Arbeidsmarkt Leraren 2025). Het tekort in het VO is 2.220 fte, en 65% daarvan geldt als verborgen tekort: klassen die wel gevuld worden, al is het op een manier die scholen liever anders zouden zien. In het primair onderwijs is het tekort 5.760 fte (6,3% van de werkgelegenheid). Voor het MBO ligt het geschatte tekort op 900 tot 1.300 fte.
Scholen doen daar iets aan. In 2025 werden 512 zij-instroomsubsidies toegekend, het hoogste aantal ooit (Voion 2025). De subsidie is maximaal €25.000 per zij-instromer, en daarmee betaalt de school het geschiktheidsonderzoek, je begeleiding en het scholingstraject. Je begint direct in schaal LB van de CAO VO, met een startsalaris vanaf €3.622 bruto per maand bij een eerstegraads of tweedegraads bevoegdheid (CAO VO 2025-2026), en met werkervaring ligt dat hoger.
De drempel om in te stappen is dus laag. Dat is ook een probleem.
Bij een lage drempel stappen ook mensen in die er beter buiten hadden kunnen blijven. Veel startende leraren vertrekken in de eerste vijf jaar weer. Het Ministerie van OCW (2021) noemt 40% uitval in het primair onderwijs binnen vijf jaar na instroom. Het burn-outpercentage in het onderwijs is 27,4% (TNO/CBS Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden), ver boven het landelijke gemiddelde van 17%. Werkdruk speelt daarin mee, en een groot deel van de uitval komt doordat wat het beroep vraagt niet past bij wie de persoon is.
Of je mag instappen en of je het moet doen, zijn twee verschillende vragen.
Salaris-omrekenaar
Reken een brutobedrag om naar uur, maand en jaar.
- Per uur
- € 18,22
- Per maand
- € 3.000
- Per jaar
- € 36.000
- Per jaar incl. 8% vakantiegeld
- € 38.880
Indicatief. Bedragen zijn bruto en exclusief belasting, premies en heffingskortingen. Gebaseerd op 52 weken per jaar; je netto bedrag hangt af van je persoonlijke situatie.
Wat lesgeven van je vraagt
De meeste wervingsteksten benadrukken vakpassie, zinvol werk en de lange zomervakantie, en dat klopt allemaal. Vier kenmerken van het beroep komen in die teksten zelden aan bod.
Continu sociaal contact. Je staat een flink deel van de dag voor een groep van 25 tot 30 leerlingen. Dat vraagt voortdurend contact, snel schakelen en emotioneel beschikbaar zijn, als basistoestand van je werkdag. Wie energie krijgt van sociale interactie, merkt dat nauwelijks. Wie er energie door verliest, is aan het eind van elke dag leeg, hoe zinvol het werk ook voelt.
Alleen voor de klas, met veel ogen op je. Zodra de deur dichtgaat, ben jij verantwoordelijk en bepaal jij de les, het tempo en de aanpak. Tegelijk kijken ouders, leerlingcoördinatoren, inspecteurs en collega's die je klas door de muur horen voortdurend mee. Wie moeite heeft met het gevoel beoordeeld te worden, ervaart dat als een blijvend ongemak.
Een rooster dat van september tot juli vastligt. Lesroosters, vergaderschema's en het schooljaar zijn van bovenaf vastgelegd. Wie gewend is aan projectmatig werken met eigen planningsvrijheid, botst daar hard op. Diezelfde vaste structuur is voor de een een voordeel en voor de ander een kooi.
Kennis hebben en kennis overdragen zijn twee vaardigheden. Veel zij-instromers hebben hun vak jarenlang uitgeoefend en weten er veel van. Die kennis begrijpelijk maken voor een klas 14-jarigen is een andere vaardigheid. De valkuil heet de 'curse of knowledge', experts die vergeten hoe het is om iets nog niet te begrijpen. Een zij-instromer die uiteindelijk afhaakte, verwoordde het zo: "Ik had het idee dat er voortdurend tégen mij opgekeken werd, terwijl ik juist verwachtte dat ik mijn kennis kon delen." Vakpassie is een voorwaarde, en de didactiek moet je er los van leren.
Welke RIASEC-profielen passen bij lesgeven
RIASEC is een veelgebruikt beroepskeuzemodel. Het koppelt persoonlijkheidstype aan werkomgeving en verklaart waarom de een met dezelfde opleiding opbloeit terwijl een ander in hetzelfde beroep uitvalt.
In de testdata van beroepstest.nl klikken S-dominante profielen (Social) na het invullen van de test veruit het vaakst door naar leraarsberoepen. Dat past bij de beschrijving van het S-type in het model, dat energie haalt uit begeleiden, ontwikkelen en luisteren, en dat is ook waar lesgeven om draait. I-dominante profielen (Investigative) zijn sterk vertegenwoordigd in de oriëntatiefase, want vakpassie is een herkenbare drijfveer. Zij-instromers met een puur I-profiel zonder sterke S-component lopen in de klas vaker vast, omdat de sociale belasting daar zwaarder weegt dan de vakinhoud.
| RIASEC-type | Fit PO (basisschool) | Fit VO (middelbaar) | Fit MBO | Kernreden |
|---|---|---|---|---|
| Social (S) | Hoog | Hoog | Hoog | Kern van het vak: begeleiden, relatie opbouwen, luisteren |
| Artistic (A) | Hoog | Gemiddeld-hoog | Gemiddeld | Creatieve vrijheid, eigen aanpak per les, expressieve communicatie |
| Investigative (I) | Laag-gemiddeld | Hoog (exacte vakken) | Gemiddeld | Vakinhoud overdragen; werkt als S-component aanwezig is |
| Enterprising (E) | Laag | Gemiddeld | Hoog | MBO: praktijkgericht, motiverend, ondernemend lesgeven |
| Conventional (C) | Laag | Laag-gemiddeld | Laag | Meer structuur- dan relatiefocus; past minder bij de klassendynamiek |
| Realistic (R) | Laag | Laag | Gemiddeld (techniek) | Hands-on profiel; voor de klas staan kost energie zonder sterke S-component |
De meeste mensen hebben een combinatie van types. S/I komt veel voor onder tevreden VO-docenten, S/A werkt goed in het PO en E/S doet het goed in het MBO. De tabel is een richtlijn; je eigen combinatie van letters zegt meer dan één dominante letter, en die combinatie komt in de testdata consistenter terug dan een wervingsbrochure doet vermoeden.
Je eigen RIASEC-profiel krijg je met de gratis beroepstest op beroepstest.nl/test. Je ziet na afloop direct welke beroepen het best aansluiten bij wie jij bent.
Drie typen zij-instromers, en wie er spijt van krijgt
Uit de RIASEC-combinaties en de ervaringen die gebruikers van beroepstest.nl delen, komen drie herkenbare profielen naar voren.
1. De vakexpert (I/E-dominant)
Heeft diepgaande kennis van zijn vak, wil die overdragen en is enthousiast over het onderwerp. De eerste maanden zijn een schok, omdat de klas weinig interesse heeft in de diepgang die jij wilt brengen. Het pedagogische werk (groepsmanagement, oudercontact, differentiëren voor leerlingen van verschillende niveaus) voelt als afleiding van wat je wilt doen. Van de drie is dit het profiel dat het vaakst het traject afrondt en daarna toch afhaakt.
Erger je je steeds aan 'ongemotiveerde leerlingen' en vind je de verplichte vergaderingen zinlozer dan je vak, dan is dat een teken dat het vak je niet ligt.
2. De verbinder (S/A-dominant)
Was op de werkvloer altijd al de informele mentor. Legt goed uit en vindt het fijn om te zien dat iemand iets begrijpt. Kan veel sociale drukte aan en ervaart het contact met leerlingen als de beste kant van de dag. Dit profiel blijft van de drie het vaakst tevreden in het onderwijs.
Ben je na een drukke lesdag moe maar voldaan, dan past het werk bij je.
3. De structuurzoeker (C/R-dominant)
Stapte het onderwijs in vanwege de vaste vakantiedagen, de baanzekerheid en het idee van een voorspelbare routine. Die routine zit in het schooljaar; de werkdag zelf is met een klas van 25 tot 30 leerlingen allesbehalve voorspelbaar. Dit profiel rapporteert na twee jaar de laagste tevredenheid, ook als de praktische randvoorwaarden prima zijn.
Tel je in de tweede week van het schooljaar al de weken tot de volgende vakantie, dan ligt het vak je niet.
Welk type onderwijs bij je past als de fit er is
Als je RIASEC-profiel aangeeft dat lesgeven bij je past, kies je daarna het type onderwijs. De tabel zet de drie vormen naast elkaar, met de lettercombinatie die er het vaakst goed in werkt.
| Onderwijsvorm | Beste match | Kernkarakter |
|---|---|---|
| PO (basisschool) | S/A met geduld voor brede doelgroep | Brede rol: meerdere vakken, zorgleerlingen, hoge relatie-intensiteit. Minder vakspecialisatie. |
| VO (middelbaar) | S/I of S/A, vakinhoud als meerwaarde | Meer autonomie per vak, diepgang mogelijk; ook complexere adolescenten-dynamiek. |
| MBO (beroepsonderwijs) | S/E, praktijkervaring direct bruikbaar | Resultaatgericht, werkveldnabij. PDG-route maakt instroom eenvoudiger dan VO/PO. |
Voor het MBO geldt daarbij de PDG-route, die de instroom eenvoudiger maakt dan in het VO en PO.
Wil je het eerst proeven, vraag dan bij een school naar een gastdocentschap van enkele uren per week. Daarvoor heb je geen bevoegdheid nodig, en je merkt snel of de energie van een klas je oplaadt of juist uitput, voordat je aan een tweejarig traject begint.
Meer over de formele routes naar een bevoegdheid staat op de zij-instroompagina en op de opleidingenpagina.
Een test die begint bij je persoonlijkheidsprofiel
Hart voor kinderen of passie voor je vak heb je nodig, en toch voorspelt het slecht of je het volhoudt. Of je over vijf jaar nog voor de klas staat en er beter van wordt, hangt af van hoe je energie haalt uit sociale situaties, hoe je omgaat met voortdurende verantwoording en of je liever begeleidt dan je vak uitdiept. Een RIASEC-test meet of het beroep past bij wie je bent.
Dezelfde aanpak werkt voor een overstap naar de zorg. Ook daar is motivatie het begin en bepaalt de match met je persoonlijkheid wie het volhoudt. Alleen de sector verschilt.
Denk je na over een bredere carrièreswitch, of herstel je van uitval door een burn-out, lees dan ook de gids over heroriëntatie na burn-out.
Stappenplan: van oriëntatie naar eerste dag voor de klas
- [ ] Doe de gratis beroepstest op beroepstest.nl/test (10 min)
- [ ] Check of leraar/docent in je top-15 beroepsadviezen staat
- [ ] Probeer een gastdocentschap of proefdag via het Onderwijsloket
- [ ] Controleer of je HBO- of WO-diploma aansluit bij het gewenste vak en niveau
- [ ] Zoek een school die jou als zij-instromer wil aannemen (meesterbaan.nl)
- [ ] Laat de school het geschiktheidsonderzoek aanvragen (kosten: €2.000-€2.490, gedekt door DUO-subsidie tot €25.000)
- [ ] Start het traject: maximaal 2 jaar, direct betaald voor de klas in schaal LB
Een betere match met je beroep begint vóór de sollicitatie, bij de vraag welke letters jouw profiel heeft. Staat er een S bij, dan is een gastdocentschap van een paar uur per week de laagdrempeligste manier om te toetsen of dat klopt.
